Elke herfst trekken miljoenen houtduiven vanuit Noord-Europa naar het Iberisch Schiereiland. De migratie wordt tegenwoordig gevolgd aan de hand van dagelijkse tellingen op vaste locaties, aangevuld met realtime meldingen van waarnemers. Door deze gegevens te begrijpen, weet u wanneer er echt sprake is van een trek en waar u het beste kunt gaan staan om die te observeren.
Wetenschappelijke tellingen in de Pyreneeënpassen: de betrouwbare basis voor het volgen van de vogeltrek
Voordat u een interactieve kaart of een online groep raadpleegt, is er één gegeven dat uw aandacht verdient: vier Pyreneeënpassen worden tijdens het hele trekseizoen dagelijks wetenschappelijk gemonitord. Deze tellingen, die onder meer worden gecoördineerd door het GIFS (Groupe d’Investigation sur la Faune Sauvage), beperken zich niet tot het tellen van de vogels die op een bepaalde dag overvliegen.
Ze vormen de basis voor jaarlijkse reeksen waarmee de seizoenen met elkaar kunnen worden vergeleken. Een hoog dagtotaal zegt weinig als u het los van de rest van het seizoen bekijkt. De telomstandigheden (zicht, wind, vlieghoogte) verschillen van dag tot dag, en hetzelfde aantal vogels kan met heel uiteenlopende situaties overeenkomen.
Zo werd er op 26 oktober 2026 bij de passen een sterke trek geregistreerd bij helder weer en weinig wind. In sommige gebieden vlogen de vogels erg hoog, waardoor ze vanaf de grond moeilijk te observeren waren. Een hoog aantal getelde vogels garandeert niet dat ze vanaf elke locatie gemakkelijk te zien zijn.
Wie een observatietocht wil plannen, kan de live monitoring van de houtduiventrek het beste combineren met deze wetenschappelijke gegevens, in plaats van af te gaan op één losse melding op sociale media.

Massale trek of lokale verplaatsing: zo maakt u het onderscheid
Hebt u in oktober weleens een vlucht houtduiven boven uw tuin zien overvliegen en gedacht dat de trek in volle gang was? Zo’n vlucht kan op drie verschillende situaties wijzen.
De eerste: een echte trekstroom, met vogels die vanuit Scandinavië of Noord-Europa onderweg zijn. De tweede: een lokale verplaatsing tussen voedselgebieden, zonder verband met de trek. De derde, minder bekende situatie: de hervatting van de trek na een periode van standvogelgedrag. Sommige houtduiven kunnen zich namelijk wekenlang op één plek vestigen en vervolgens bij een weersverandering hun reis naar het zuiden hervatten.
Het GIFS combineert visuele tellingen, ringonderzoek en GPS-zenders om deze situaties van elkaar te onderscheiden. Door de tellingen van meerdere passen op dezelfde dag naast elkaar te leggen, krijgt u een eerste aanwijzing. Is de trek op meerdere locaties tegelijk massaal, dan gaat het waarschijnlijk om een echte trekstroom. Registreert slechts één locatie een piek, dan is voorzichtigheid geboden.
Kenmerken van een echte vogeltrek
- De vogels vliegen consequent in zuidelijke of zuidwestelijke richting, in lijn- of V-formaties en op grote hoogte
- Meerdere telposten (Pyreneeënpassen, maar ook locaties in België, Duitsland of Zwitserland) registreren tegelijkertijd een aanzienlijke toename
- De weersomstandigheden passen bij het klassieke patroon: een koufront gevolgd door helder weer, met gunstige rugwind
- De vogels landen niet in de buurt om te foerageren, maar vervolgen hun route zonder langdurige pauze
Dat laatste is een goede aanwijzing in het veld. Houtduiven die neerstrijken in een pas geoogst maïsveld zijn niet per se actief aan het trekken.
Waar kunt u de houtduiventrek in Frankrijk observeren?
De Pyreneeënpassen zijn nog altijd de bekendste observatieposten. De Col de Lizarrieta in de Pyrénées-Atlantiques wordt systematisch gemonitord; de gegevens zijn beschikbaar op het platform Migraction. Maar ook ver buiten de Pyreneeën vinden belangrijke trekbewegingen plaats.
In de herfst van 2026 lieten de tellingen uiteenlopende ontwikkelingen zien in België, Noord-Duitsland, Zwitserland en Italië. Wie slechts één monitoringslocatie in het zuidwesten raadpleegt, krijgt een onvolledig beeld van het seizoen.
Combineer meerdere bronnen om uw observatiepost te kiezen
- Migraction.net verzamelt gegevens van tientallen Franse locaties, met grafieken per soort en per dag
- De website van Falsterbo Fågelstation in Zweden publiceert dagelijks de tellingen van vogels die aan hun trek vanuit Scandinavië beginnen
- Participatieve waarnemersgroepen (palombe.com, gespecialiseerde sociale media) melden trekbewegingen in realtime, maar hanteren geen gestandaardiseerd protocol
Het station van Falsterbo verdient bijzondere aandacht. Wanneer daar een piek in het vertrek wordt geregistreerd, duurt het afhankelijk van de wind en het weer nog enkele dagen voordat deze vogels Noord-Frankrijk bereiken.

De vogeltrekkalender: belangrijke periodes en valkuilen bij de interpretatie
Het trekseizoen loopt van half september tot eind november, met wisselende intensiteit. Rond Sint-Lucas, omstreeks 18 oktober, zijn de verwachtingen van waarnemers en jagers traditioneel hooggespannen. Maar die datum werkt niet als een schakelaar.
Sommige jaren is het grootste deel van de trek op die datum al voorbij. In andere jaren vindt die later plaats, doordat een zachte herfst de trek uitstelt. Uit de jaarlijkse reeksen blijkt dat geen enkel seizoen precies hetzelfde is als het vorige.
Een veelvoorkomende valkuil is om het seizoentotaal te vergelijken met dat van het voorgaande jaar zonder rekening te houden met de telomstandigheden. Was het zicht beter of waren er meer waarnemers aanwezig, dan valt het totaal automatisch hoger uit, zonder dat het werkelijke aantal vogels is veranderd.
Zo betekent een grote trek bij de passen niet noodzakelijk dat de houtduivenpopulatie duurzaam toeneemt. De jaarlijkse trekstroom en de ontwikkeling van de soort zijn twee verschillende gegevens die het GIFS met behulp van ringonderzoek en GPS-monitoring uit elkaar probeert te houden.
Om de houtduiventrek onder goede omstandigheden te observeren, kunt u het beste de dagelijkse tellingen op meerdere locaties volgen, een gunstig weervenster afwachten (helder weer na een koufront, noordoostenwind) en vroeg in de ochtend een open plek op hoogte opzoeken. Een echte massale trek, met urenlang onafgebroken overvliegende groepen, vraagt om geduld en een zorgvuldige bestudering van de gegevens.



